Seviye ve Yeterlik Belirleme Sistemleri (SYBS) ve STS Sınavı

Seviye ve Yeterlik Belirleme Sistemleri (SYBS) Yurt dışından mezun olunan programla ilgili temel kazanımlar, eğitim ve öğretim dili, programın niteliği, teorik ve uygulamalı dersler, stajlar ve projeler yönünden eksiklik tespit edildiğinde ve/veya tereddüt oluştuğunda söz konusu programın niteliğine göre ders tamamlama, staj tamamlama, proje yapma, klinik pratik yapma veya sınava tâbi tutma gibi uygulamalardan birinin, birkaçının veya tamamının kullanılarak kazanımların elde edilme düzeyini ölçme ve değerlendirmeye yönelik işlemler bütünü Seviye Yeterlik Belirleme Sistemidir. Bu amaçla yapılan sınava ise Seviye Tespit Sınavı (STS) denilmektedir.

Doğrudan meslek icrasına izin veren tıp, hemşirelik, ebelik, diş hekimliği, veterinerlik, eczacılık, mimarlık, hukuk ve öğretmenlik programlarının denklik işlemlerinde akademik ve istihdam denkliği çoğunlukla bir arada değerlendirildiğinden, bu programların denklik işlemlerinde ders, staj tamamlama, seviye tespit sınavı veya pratik eğitim gibi farklı SYBS süreçleri uygulanmaktadır.

 

Yeni bir uygulama olarak, lisans sonrası yurt dışındaki akademik faaliyetler ve deneyim de denklik işlemlerinde göz önünde bulundurulmaktadır ve çeşitli alanlarda muadil sınavlar da SYBS kapsamında değerlendirilmektedir.

Burada SYBS için tek bir program üzerinden örnek verilecek diğer programların ayrıntılarına girilmeyecektir:

 

 

Tıp Programı için Denklik Süreçleri

Ülkemizde tıp programlarında diploma doğrudan kamu veya özelde istihdama izin vermektedir.  Uzmanlık denkliklerinin aksine, tıp lisans mezunları Sağlık Bakanlığında diploma tescil aşamasında kazanımları ve yeterlikleri değerlendirecek ek bir sınava veya başka bir işleme tabi tutulmamaktadır. Diğer sağlık programlarında da kamuda istihdam için meslek sınavından ziyade KPSS gibi merkezi sınavlar gerekmekte iken özel sektörde doğrudan istihdam olanağı olabilmektedir.

Dünyada çeşitli ülkelerde tıp denkliği ülkemizden farklı olarak akademik ve istihdamda farklılaşmaktadır. Ayrıca ülkemizdeki gibi tıp diploması, tescil sonrası, doğrudan ve her yerde (özel/kamu hastaneleri) meslek icrasına izin vermemektedir. Türkiye’den bir tıp mezunu Amerika’da tıp doktoru olarak çalışmak isterse, teorik temel ve klinik bilgileri ve pratik bilgiyi ölçen USMLE 1, USMLE 2 ve 3. basamak sınavlarını geçmek zorundadır. Sadece araştırma veya doktora sonrası gidenler ise bu sınavlardan muaf olabilmektedir. Bazı ülkelerde ise “geçici denklik” verilebilmekte ve ülkemizdeki diplomalardaki gibi tam yetkinlik için belli bir süre içerisinde klinik sınavları tamamlamaları istenmektedir. Almanya’da “Approbation”, Arztliche Prüfungen (3 AP), İngiltere PLAB-Part 2, Avustralya AMC- Clinical examintions, Kanada’da MCCQE-Part 2 klinik yetkinliği ölçen sınavlar arasında sayılabilir.

 

Daha önce sistemden kaynaklı uzun yıllar süren denklik işlemleri konunun taraflarıyla (Sağlık Bakanlığı, Dış İşleri Bakanlığı, Tıp Fakültesi Dekanları, ENIC-NARIC Network vb..) defalarca görüşülmüş, mevzuatlar ve yurtdışı örnekleri gözden geçirilerek yeni bir sistem geliştirilmiştir. Geçmişte aylar hatta yıllar süren diploma teyit işlemleri, üniversite görüşlerinin alınması gibi süreçlerde iyileştirmeye gidilmiş, Dışişleri Bakanlığımız ile de görüşülerek teyit işlemleri hızlandırılmış, başvurularda on-line sisteme geçilmiş, her bir alanda Üniversitelerimizden alanında uzman kişilerle Bilim Alanı Danışma Komisyonu oluşturulmuş ve düzenli toplanmaları sağlanarak dosya incelemeleri hızlandırılmıştır. Lizbon Sözleşmesi, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, 1219 sayılı “Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun”, 05.12.2017 tarihli “Yurtdışı Yükseköğretim Kurumları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği”, ayrıca Avrupa Birliğinin 2005/36/EC sayılı yazısı göz önüne alınarak hazırlanan 02.02.2008 tarihli “Doktorluk, Hemşirelik, Ebelik, Diş hekimliği, Veterinerlik, Eczacılık ve Mimarlık Eğitim Programlarının Asgari Eğitim Koşullarının Belirlenmesine Dair Yönetmelik” temel alınarak standart bir sistem geliştirilmiştir:

 

  1. Dosyaların tamamı çeşitli Üniversitelerimizden alanında Uzman Akademisyenlerden oluşan Bilim Alanı Danışma Komisyonlarımızca incelenmektedir.

 

  1. Dosya üzerinde eğitim süreleri, kredileri ve stajları ülkemizdeki ile eşdeğer ise ve mezun olunan program YÖK veya “Dünya Tıp Eğitimi Federasyonu” (WFME) tarafından tanınan, tescil yetkisi verilmiş kurumlarca akredite edilmişse veya ilgili üniversite Dünya sıralamalarında ilk 1000’e giriyorsa Sınavsız “doğrudan denklik” verilmektedir.

 

  1. Mezun oldukları program yukarıda belirtilen akreditasyon koşullarını sağlamıyor ise kazanımları ve yeterlikleri ölçmek için Seviye Tespit Sınavları (STS) yapılmaktadır. STS kapsamında adaylar isterlerse:

 

  • Klinik bilgilerin ölçüldüğü yazılı sınava (STS-Klinik Bilimler, yılda 2 kez);

 

ya da

 

  • Üniversitelerce hasta muayenesi gibi becerilerin ölçüldüğü pratik sınavlara (Yapılandırılmış Klinik Sınavlar, yılda 4 kez) girebilmektedirler.

 

Ağırlıklı olarak pratik aşamaları içeren Yapılandırılmış Klinik Sınavlar dört ayrı üniversitemizce (2018 yılı itibariyle Hacettepe, Gazi, Ankara, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi) yapılmaktadır. Başvuruda sayı sınırlaması üniversitenin koşullarına göre belirlenmektedir.

 

Salt yazılı olan STS- Klinik Bilimler ÖSYM Başkanlığınca yapılmakta ve tıp lisans mezunlarının girdiği TUS sınavında sadece klinik bilimler cevapları üzerinden STS puanı hesaplanarak yapılmaktadır. Adayların 50 değil en az 40 puan alması beklenmektedir. Seviye ve Yeterlik Belirleme Sistemleri (SYBS) ve Seviye Tespit Sınavı (STS) de başvuruda sayı sınırlaması yoktur.

 

Kişi seviye tespit sınavı için isterse yazılı, isterse pratik sınava girebilmektedir. Hangisinden olursa olsun STS’de başarılı olan adaylar kendi seçecekleri bir tıp fakültesinde en az 6 ay süreyle Türk Sağlık Sistemine adaptasyon için Klinik Pratik yapmaktadırlar. Bu pratikler sırasında ilgili tıp fakültesinin öğretim üyelerinin gözetimi altında klinik uygulamalara katılmakta ve gözlemler sonucunda her bir pratikten “başarılı” bulunan kişilerin denklik işlemleri tamamlanmaktadır.